TERUG

H. van Iterson.

Bron : Leidsch Dagblad. 5 mei 1990.

Brandweercommandant Valkenburg.

 

De 79 jarige Henk van Iterson uit het Rijndorp staan de meidagen nog in het geheugen gegrift. de herinnering komen vooral scherp terug bij het bezoek aan het oude raadhuis, de school, het huidige gemeentehuis, het veerpontje en de omgeving van het vliegveld, waar zich het een en ander heeft afgespeeld. Van Iterson, in die dagen brandweercommandant in Valkenburg, hield zijn vrouw die 's nachts waker werd van het lawaai van de vele Duitse vliegtuigen, aanvankelijk voor dat er op zee werd geoefend toen zij hem wakker maakte. eenmaal echt bij zijn positieven kwam de Valkenburger daar snel op terug. Daarna vertrok van Iterson razendsnel naar het gemeentehuis om te overleggen met burgemeester A. de Wilde, de politie en enkele raadsleden.

  • Kort daarna hoorden we de Duitsers al over de Hoofdstraat lopen, zo snel waren ze van het vliegveld naar het dorp gekomen. Pal daarop stonden ze ook in het gemeentehuis.

Volgens van Iterson was dat overigens geen wonder dat de Duitsers zo goed op de hoogte  waren van de situatie in het dorp.

  • Ze hadden alles op kaart en wisten werkelijk alles. Zelfs de woningen waren beschreven. Dat was begrijpelijk achteraf gezien. Tot drie maanden vr het uitbreken van de oorlog had er een Duitse jongen bij mijn brandweerkorps gediend als ordonnans. Op een gegeven moment vertrok hij weer naar Duitsland omdat hij daar een baan had gekregen. Later bleek hij een broer te zijn van de Duitse luitenant von Hunsdorf die na de inval de leiding had in Valkenburg. Dat kon gen toeval zijn. Bovendien werkten er ook bij de kalkzandsteenfabriek in Katwijk aan den Rijn nog enkele moffen, onder wie de bedrijfsleider. Een van hen heb ik in de mobilisatietijd in de buurt van het vliegveld zien fotograferen. Daar stond je toen niet bij stil.

Daarnaast beweert de Valkenburger dat kort voordat de oorlog uitbrak Duitse militairen verstopt zaten in een rijnaak bij de toenmalige kalkzandsteenfabriek  in Katwijk-binnen.

  • Een soort turfschip van Breda of het paard van Troje. Maar dat heb ik alleen van horen zeggen. Als je echter zag hoe snel de Duitsers het  dorp in handen hadden is het zeker niet uit te sluiten. Maar nogmaals dat weet ik niet zeker, maar je hoorde het van alle kanten in die tijd. Duidelijk is dat in zeer korte tijd achter ieder boom in het dorp een mof lag. Daarnaast werden om acht uur 's morgens al de eerste Nederlandse soldaten krijgsgevangen gemaakt in de omgeving van die kalkzandsteenfabriek.

Het eigelijke werk van van Iterson en zijn spuitgasten werd door de oorlogshandelingen aanzienlijk bemoeilijkt. Vooral omdat ook het materieel van het bescheiden korps ernstig was beschadigd.

  • We hadden geen meter goede slang meer over. Met behulp van lakens uit een textielwinkeltje op de Broekweg hebben we de slangen provisorisch gedicht om toch maar te kunnen blussen. Maar op een gegeven moment was ook dat niet meer mogelijk, omdat er geen water meer beschikbaar was nadat de waterleidingen lek geschoten waren. Toen de kerk in brand was geschoten, werd het water in emmers door de krijgsgevangenen aangevoerd, maar het mocht niet baten.

Veel lof heeft van Iterson voor de toenmalige burgemeester de Wilde. 

  • Die heeft er alles aan gedaan  om het lot van de burgers te verzachten, hoe onbeschoft hij ook door de Duitsers is behandeld. Soms stonden ze met revolvers op zijn hoofd om iets af te dwingen. Dat gebeurde onder meer toen de Wilde protesteerde tegen het feit dat de Duitsers burgers als schild gebruikten om zo de Hollandse militairen het schieten te beletten. de woorden van de burgemeester hadden geen enkele invloed."

Opmerkelijk was het volgens van Iterson dat de meeste Duitse militairen totaal geen idee hadden waar zij zich op dat moment bevonden.

  • Groot was dan ook de verbazing bij sommigen toen ze in de gaten kregen dat ze in Nederland waren. Aanvankelijk hadden zij gedacht dat de vliegtuigen op weg naar Engeland, vooral ook omdat de toestellen een stukje over zee waren gevlogen en vervolgens weer terug naar de kust. Vandaar die verwarring, zoals ze later zelf vertelden. Want het was opmerkelijk hoe snel er contacten waren, al vertrouwden ze je niet. Zo weigerden ze aanvankelijk koffie, omdat ze bang waren dat het vergiftigd was. Dat hadden ze ook in Polen meegemaakt vertelden ze.

Van Iterson schat dat er gedurende de meidagen in totaal 1100 slachtoffers zijn gevallen in en rond het dorp, onder wie een groot aantal militairen van beide zijden.

  • Het dorp lag vol lijken, die op een gegeven moment met vrachtauto's van de Rijnsburgse veiling zijn weggehaald. Het precieze aantal weet ik niet. Ik heb ze niet geteld.

Opmerkelijk vond van Iterson ook de massale belangstelling uit de omgeving op de eerste vrije zondag. De oud brandweercommandant schat dat er zo'n 70.000 mensen kwamen kijken in het totaal verwoeste Valkenburg